Bir yaz akşamı, video render ederken bilgisayarım aniden kapandı. Ne mavi ekran, ne uyarı — direkt fişten çekilmiş gibi. İlk tepkim güç kaynağını suçlamak oldu, sonra sensör değerlerine bakınca durum netleşti: işlemci 98 dereceye tırmanmış ve koruma devresi devreye girmiş. O günden beri her yeni sistem kurulumunda ilk yaptığım iş sıcaklık takibi olmaya başladı. Aşağıda kendi denemelerimde işe yarayan yöntemleri, hangi sırayla uygulamanız gerektiğini de belirterek anlatıyorum.
cpu sıcaklığı yüksek olduğunda bilgisayar genelde önce yavaşlar, sonra kapanır. Yani sistem donmalarını, oyun içi ani FPS düşüşlerini ya da fanın sürekli uçak sesi çıkarmasını "eskidi artık" diye geçiştirmeyin. Çoğu zaman altında çok basit bir sebep yatıyor.
Ölçmediğiniz şeyi düzeltemezsiniz. Tahminle yola çıkıp termal macun değiştirmeye kalkışan çok arkadaşım oldu; sonra da sorunun tozlu bir fan olduğunu görüp kendine kızdı. Bu yüzden ilk adım her zaman veri toplamak.
Ben genelde HWiNFO ya da Core Temp gibi hafif bir araç kullanıyorum. Önemli olan tek bir anlık değeri değil, iki farklı durumu kaydetmek:
Kabaca kendi kullandığım referans tablo şöyle:
| Durum | Rahat | Kabul edilir | Müdahale gerekir |
|---|---|---|---|
| Boşta | 30-45 °C | 45-55 °C | 55 °C üzeri |
| Tam yük | 60-75 °C | 75-85 °C | 85 °C üzeri |
Dizüstü bilgisayarlarda bu değerler doğal olarak daha yüksek seyreder; 85 dereceyi masaüstünde alarm sayarken laptopta "sınırda ama olur" diyebiliyorum. Yine de 95 dereceyi gördüğünüz an iş ciddiye biner, çünkü işlemci kendini korumak için hızını düşürmeye başlar. Buna throttling deniyor ve performans kaybının çoğu buradan geliyor.
Sıcaklık yüksekse önce şunu soruyorum: işlemci gerçekten çalışıyor mu, yoksa boşuna mı ısınıyor? Görev Yöneticisi'ni açıp CPU kullanımına bakın. Boşta %30-40 gibi bir değer görüyorsanız sorun soğutmada değil, arka planda dönen bir şeyde. Windows Update, bozuk bir sürücü, madencilik yapan bir zararlı yazılım ya da sonsuz döngüye girmiş bir tarayıcı sekmesi tipik suçlular. Sitede virüs taraması ve Chrome donmaları için ayrı yazılar var, onlar bu noktada işinize yarar.
CPU kullanımı düşükken sıcaklık yüksekse iş fiziksel tarafta demektir: toz, kurumuş macun, dönmeyen fan ya da hava akışı bozuk bir kasa.
Kasayı açmadan da çok şey anlaşılıyor. Fan hiç hızlanmıyorsa BIOS'ta fan eğrisi yanlış ayarlanmış olabilir ya da fan kablosu yerinden çıkmıştır. Tam ters durumda, yani fan sürekli tam devirde dönüp sıcaklık hâlâ düşmüyorsa ısı soğutucuya ulaşamıyor — büyük olasılıkla macun ya da temas problemi.
Kolaydan zora doğru gitmek en mantıklısı. Her adımdan sonra tekrar ölçüm alın, yoksa hangi müdahalenin işe yaradığını asla bilemezsiniz.
Bende en büyük farkı yaratan adım her zaman bu oldu. Bir keresinde iki yıl temizlenmemiş bir masaüstünde sadece soğutucu bloğundaki keçeleşmiş tozu alarak tam yük sıcaklığını 91'den 74 dereceye indirdim.
Macun zamanla kuruyup çatlıyor. Üç dört yıllık bir sistemde bu işlem neredeyse garanti fayda veriyor. Eski macunu izopropil alkol ve tüy bırakmayan bir bezle temizleyin, işlemcinin ortasına bezelye tanesi kadar yeni macun koyup soğutucuyu düz bastırarak yerleştirin. Fazla macun uygulamak, az uygulamaktan daha kötü sonuç veriyor — kendi kafamdaki "çok koyarsam iyi olur" fikrini bir ölçümle terk ettim.
Donanıma dokunmadan da kazanç sağlayabilirsiniz. Windows güç planında maksimum işlemci durumunu %99'a çekmek turbo boost'u yumuşatır; performansta hissedilmeyecek kadar küçük bir kayba karşılık sıcaklıkta ciddi düşüş görürsünüz. Özellikle ısınan dizüstülerde bu ayar hayat kurtarıyor.
BIOS tarafında ise fan eğrisini daha agresif ayarlayabilir, işlemciye giden voltajı bir miktar düşürebilirsiniz (undervolting). Voltaj düşürmede acele etmeyin: küçük adımlarla inip her seferinde kararlılık testi yapın, sistem çökerse bir kademe geri alın.
Yukarıdaki adımların hiçbiri yetmiyorsa kutudan çıkan stok soğutucu işinizi görmüy