Geçen hafta 8 GB'lık bir kurulum imajını flash belleğe kopyalamaya çalışırken Windows bana "Dosya, hedef dosya sistemi için çok büyük" dedi. Bellek 32 GB'tı, boş alan bol bol vardı ama fark etmiyordu: sorun kapasitede değil, belleğin FAT32 ile biçimlendirilmiş olmasındaydı. FAT32 tek bir dosyada 4 GB sınırını aşamaz. O gün yaşadığım küçük panik ve sonrasında öğrendiklerim bu yazının çıkış noktası.
İyi haber şu: dosya sistemi dönüştürme işlemi sanıldığı kadar riskli veya karmaşık değil. Hatta Windows'un içinde, verilerinizi silmeden çalışan bir komut var. Kötü haber ise her senaryoda NTFS'in doğru seçim olmadığı. İkisini de anlatacağım.
Ben ilk denememde doğrudan komutu yazıp Enter'a bastım ve şansım yaver gitti. Ama o günden beri hep aynı hazırlıkları yapıyorum, çünkü bir kez de yaver gitmedi.
Üç dosya sistemini kafanızda net ayırmadan karar vermeyin. Kısaca özetleyeyim:
| Özellik | FAT32 | NTFS | exFAT |
|---|---|---|---|
| Maksimum dosya boyutu | 4 GB | Pratikte sınırsız | Pratikte sınırsız |
| Mac uyumluluğu | Okuma + yazma | Sadece okuma | Okuma + yazma |
| İzin ve şifreleme | Yok | Var | Yok |
| TV, oto teyp, konsol desteği | Çok geniş | Kısıtlı | Orta |
Buradan çıkan pratik sonuç net: belleği sadece Windows makinelerde kullanıyor ve büyük dosyalar taşıyorsanız NTFS. Mac ile de takas yapıyorsanız exFAT. Arabanızın müzik sisteminde ya da eski bir televizyonda oynatacaksanız FAT32'de kalın. NTFS'e geçtiğim bir belleği arabanın teybine taktığımda cihaz belleği hiç görmedi mesela; o deneyim bana bu tabloyu ezberletti.
Anlatacağım convert komutu teoride veri kaybetmez. Ama işlem ortasında bellek yerinden çıkarsa, elektrik giderse ya da sektör hatası olan bir alan denk gelirse tablo bozulabilir. Ben artık dönüştürmeden önce içeriği masaüstünde geçici bir klasöre kopyalıyorum. Sabit diskinizde yer yoksa, güvenli silme yöntemleriyle alan açmayı anlattığımız rehber işinizi görür. Yedeği almadan devam edip veri kaybederseniz, silinen dosyaları geri alma yöntemleri her zaman kurtarmaz — özellikle dosya sistemi tablosu değişmişse.
Bilgisayarım penceresinden belleğin sürücü harfini not edin (örneğin E:). Sonra aynı belleğe sağ tıklayıp Özellikler > Araçlar > Hata Denetimi'ni bir kez çalıştırın. Bozuk sektörlü bir bellekte dönüştürme yarıda kalırsa hem veriyi hem birimi kaybedersiniz. Bu kontrol iki dakika sürüyor ve bende bir kez gerçekten bozuk bir belleği ele verdi.
Windows'un yerleşik aracı işi tek satırda hallediyor. Adımlar şöyle:
Sık karşılaşılan bir hata var: "Erişim engellendi" veya "Birim başka bir işlem tarafından kullanılıyor". Bu genelde belleğin bir klasörünün Gezgin'de açık olmasından ya da bir antivirüsün taramasından kaynaklanır. Bellekteki tüm pencereleri kapatın, gerekirse kısa süreliğine gerçek zamanlı korumayı durdurun. Virüs tarama alışkanlıklarını anlattığımız yazıda bu tür geçici duraklatmaların nasıl yapılacağı da var.
Bellekteki veriler önemsizse ya da convert hata veriyorsa biçimlendirme daha temiz bir sonuç verir. Belleğe sağ tıklayın, Biçimlendir'i seçin, Dosya sistemi listesinden NTFS'i işaretleyin. Hızlı biçimlendirme kutusu işaretliyse işlem birkaç saniyede biter; bellekte sorun olduğundan şüpheleniyorsanız işareti kaldırıp tam biçimlendirme yapın, o zaman bozuk sektörler de taranır.
Ayırma birimi boyutuna dokunmayın, varsayılan çoğu durumda doğrudur. Yalnızca bellekte binlerce küçük dosya tutacaksanız 4096 bayt gibi küçük bir değer alanı daha verimli kullanır.
NTFS'e geçen belleklerde iki şeye dikkat ediyorum. Birincisi, NTFS yazma önbelleği kullandığı için belleği Donanımı Güvenle Kaldır demeden çıkarmak veri bozulmasına yol açabiliyor; FAT32'de bu kadar hassas değildi. İkincisi, çok sayıda küçük dosya kopyalarken NTFS bir miktar ek yük getiriyor, yani kopyalama hızı bazı belleklerde bir tık düşebiliyor. Büyük tek dosyalarda ise fark yok.
Bir de geri dönüş yolu meselesi