Birkaç yıl önce, sırf merak ettiğim için tarayıcımın bana gösterdiği reklamları takip etmeye başladım. Bir akşam telefonda arkadaşımla bahçe hortumundan konuşmuştum; ertesi sabah dizüstü bilgisayarımda karşıma çıkan banner'ı görünce ürperdim. Sonradan anladım ki mesele mikrofonun beni dinlemesi değildi — aynı ağdaki cihazlardan toplanan arama geçmişi, çerezler ve reklam kimlikleri birleşince ortaya böyle "tesadüfler" çıkıyordu. O günden beri tarayıcı gizliliği ve izleme engelleme konusunu, tıpkı disk temizliği ya da virüs taraması gibi rutin bir bakım işi olarak görüyorum.
Aşağıda kendi kurulumumda uyguladığım, abartıya kaçmadan işe yarayan ayarları anlatacağım. Amacım sizi kendi kurduğu ağ üzerinden internete çıkan bir paranoyağa dönüştürmek değil; günlük kullanımı bozmadan takip edilebilirliğinizi ciddi biçimde azaltmak.
Çerez konusunda çoğu kişinin hatası ya hepsini kapatıp yarım internetle yaşamak ya da hiçbir şeye dokunmamak. Ben ortada bir yerde duruyorum: birinci taraf çerezler kalsın, üçüncü taraf çerezler gitsin. Bu tek ayar bile, sitelerarası profil çıkarmanın büyük kısmını kırıyor.
Chrome'da Ayarlar → Gizlilik ve güvenlik → Üçüncü taraf çerezleri yolunu izleyip engelleme seçeneğini işaretliyorum. Firefox'ta Gelişmiş İzleme Koruması'nı "Katı" moda alıyorum; Edge'de ise İzleme önleme bölümünde yine "Katı" seçiyorum. İlk hafta bazı sitelerde giriş sorunları yaşayabilirsiniz — özellikle tek oturum açma kullanan kurumsal panellerde. Böyle bir durumda sitenin tamamını gevşetmek yerine, adres çubuğundaki kilit simgesinden yalnızca o site için istisna tanımlamak daha akıllıca.
Tarayıcıyı kapattığımda çerezlerin silinmesini açtım, ama bankam, e-posta servisim ve sık kullandığım birkaç panel için "her zaman izin ver" listesi oluşturdum. Böylece her sabah on tane parolayı yeniden girmiyorum ama gün içinde gezdiğim onlarca haber sitesinin bıraktığı iz akşam siliniyor. Bu alışkanlığın yan faydası da var: profil klasörü şişmediği için tarayıcı daha az takılıyor. Chrome'un donma ve çökme sorunlarının bir kısmının kabarmış profil verisinden kaynaklandığını deneyerek gördüm.
Ayarlardaki "Site ayarları" bölümünü altı ayda bir açıp gözden geçiriyorum. Konum, kamera, mikrofon, bildirim ve arka planda senkronizasyon izinlerinin listesini görünce genelde şaşırıyorum: yıllar önce bir kez girdiğim forum hâlâ bildirim gönderme hakkına sahip oluyor. Hepsini "her seferinde sor" konumuna çekmek, hem gizlilik hem de dikkat dağınıklığı açısından rahatlatıcı.
Çerezler kapandıktan sonra sıra, çerez kullanmadan sizi tanıyan yöntemlere geliyor. Burada iş biraz daha teknikleşiyor ama korkulacak bir tarafı yok.
Uzun süre yan yana üç farklı reklam ve izleyici engelleyici kullandım; sonuç, sayfaların bozulması ve RAM tüketiminin artması oldu. Şimdi tek bir içerik engelleyici ve tek bir betik denetleyici tutuyorum. Aşırı eklenti yüklemenin bellek üzerindeki etkisini merak ediyorsanız, görev yöneticisinde tarayıcı süreçlerini bir gün boyunca izleyin — RAM tüketimini azaltma konusunda yazdıklarımın çoğu buradan çıktı.
Eklenti seçerken şu üç şeye bakıyorum:
Tarayıcınızın ekran çözünürlüğü, yüklü yazı tipleri, saat dilimi ve grafik kartı imzası bir araya gelince sizi çerezsiz de tanıyabiliyorlar. Buradaki mantık ters: ne kadar "özel" bir yapılandırmanız varsa o kadar kolay ayırt ediliyorsunuz. Bu yüzden pencereyi tam ekrana değil varsayılan boyutta bırakmak, kullanıcı aracısı dizesiyle oynamamak ve sisteme yüzlerce dekoratif yazı tipi kurmamak işe yarıyor. Tasarım işi yapıp bol yazı tipi kuran biriyseniz, en azından günlük gezinme için ayrı bir tarayıcı profili tutmanızı öneririm.
Tarayıcıdaki "Güvenli DNS" seçeneğini açmak, ziyaret ettiğiniz alan adlarının ağ üzerinde açık dolaşmasını engelliyor. Varsayılan arama motorunu profil çıkarmayan bir alternatifle değiştirmek de tek tıklık bir iş. Bunların yanında tarayıcının kendi telemetri ayarlarını — "kullanım istatistiklerini gönder", "kişiselleştirilmiş reklamlar", Chrome'daki Reklam gizliliği başlığı altındaki konu tabanlı reklamcılık — kapatıyorum. Aynı denetimi Windows'un gizlilik ayarlarında da yapmak gerekiyor; yoksa tarayıcıyı kilitleyip işletim sisteminin reklam kimliğini açık bırakmış oluyorsunuz.
En çok işime yarayan alışkanlık bu: iş, kişisel ve "kaydolmam gereken rastgele siteler" için üç ayrı tarayıcı profili. Çerezler, geçmiş ve eklentiler birbirine karışmıyor. Alışverişte kullandığım profilin geçmişi, bankacılık yaptığım profille aynı havuzda durmuyor.
Bu ayarların hepsini bir öğleden sonrada yapabilirsiniz; asıl m